Tài liệu thứ năm (viết năm 1890)
Đặng Văn Trình dịch nghĩa
Phổ ký họ ta, trước đây không biết gốc tích từ đâu ? Cựu phổ chỉ chép: nguyên quán ở xứ Sơn Nam Thượng, huyện Chương Đức (Hà Đông), bị nạn giặc dã, phiêu cư vào trang Sạ Lễ, huyện Hưng Nguyên, phủ Anh Đô, tỉnh Nghệ An, đến đời Trung Tín Công (Đặng Tiến Công) mới dời ra xã Tùng Lâm (tức Nho Lâm), nhờ đất tốt, trở thành vị phát phúc đầu tiên của chi họ.
Thực nghe truyền như vậy, mà không biết tra cứu vào đâu? Mãi đến năm Nhâm Ngọ (1882), Thụy tôi, nhờ phúc Tổ, may mắn đỗ cử nhân (năm Tự Đức thứ 35). Bấy giờ, nhạc đường là cụ Cao Long Cương (mỹ tự Xuân Dục) làm đến Đông các đại học sĩ, nhậm chức tri phủ Ứng Hòa, nhân thể tôi ra hầu thăm, được gặp hai ông nha thuộc là Đặng Đình Tấn, Đặng Đình Cửu, đều người họ ở làng Lương Xá, huyện Chương Đức, hỏi thăm mới biết, Sơn Nam Thượng tức nay là hạt Thường Tín, Ứng Hòa, Hà Nội v.v… mà họ Đặng chỉ có một phái ở Lương Xã phân ra mà thôi, không còn đâu nữa.
Các ông lại đưa về làng chiêm bái phủ từ và khảo xem nguyên phổ, thì thấy biên chép rất tường. Chép rằng: sau khi được thấy địa lý người Tàu trả ơn lấy cho ngôi đất, từ Hải Dương dời vào, được hai đời phát Hậu Trạch Công (mỹ tự Đình Huấn) là người thứ ba trong bốn vị trung hưng diệt Mạc công thần. Sáu bảy đời liền phát quận công, có cả tiến sĩ (mỹ tự Đình Tướng). Phổ ký chép tất cả sáu chi, chi Bính (thứ ba) có ông Trấn thủ Nghệ An Yến quận công Đặng Tiến Thự (quốc sử chép là Đình Thuyên) lấy quận chúa, có ba con đều chép rõ, lại chép ông làm trấn thủ Nghệ An 24 năm, lấy bà thiếp người Nghệ, sinh con trai ở lại quê mẹ, nhưng không chép tên, không rõ tông tích thế nào? Thấy vậy, tôi lấy ý đoán rằng: Thượng thế chúng ta là dòng dõi Hậu Trạch quận công, mà thủy tổ chúng ta Đặng Đạo Viễn (tức Đặng Thừa Thiệu) là con bà thiếp Trấn thủ quận công ở lại quê mẹ không sai vậy.
Việc này tuy dường như tự Lương công, mà thực ra chẳng phải nhận quàng. Sở dĩ con cháu được như ngày nay là nhờ công khai sáng từ trước, lẽ nào không có sổ điền mà quên được sao? Tôi bèn ghi vào đầu Phổ, ý muốn biết công tích thiện từ đâu tới? để con cháu sau này cố gắng noi theo vậy.
Lúc đó người họ Lương Xá có tặng tôi câu đối:
Thế tứ nhận lai đồng Tổ hệ
Uyên huyên văn đắc hữu Gia nghiêm.
Cháu xa đời,
Cử nhân Đặng Văn Thuỵ kính thuật.